Cybersecurity is definitief een onderwerp in de bestuurskamer geworden, stelt ook Jordi van Herk, clustermanager bij organisator Jaarbeurs vast tijdens de aftrap van de eerste dag. Hij merkt tevens dat het thema van de beurs steeds breder wordt ingevuld. Cyberweerbaarheid valt er bijvoorbeeld ook onder.

Dat begrip gaat verder dan technologie alleen, benadrukt Eefje Zents, chief relations officer van het NCSC, in haar presentatie op het mainstage. De voormalige Defensie-medewerkster ziet een fundamentele verschuiving in het werk van haar organisatie. Waar het NCSC zich vroeger vooral richtte op vitale organisaties, moet nu het volledige Nederlandse bedrijfsleven worden ondersteund. Ze wijst op het bestaan van enorme hackfabrieken in Rusland. Die werken met grote aantallen goedkope hackers. Nu is het gehele bedrijfsleven de doelgroep en kan NCSC onmogelijk een directe relatie met iedereen hebben. Daarom werkt het centrum aan een nationaal cyberresilience-netwerk waarin publieke en private partijen informatie en kennis delen.

Zents roept cirts (cyber incident response teams) op om zich bij dit cyberresilience-netwerk aan te sluiten. Organisaties moeten niet alleen zichzelf, maar de hele sector in ogenschouw nemen. Gelukkig neemt het besef toe dat de onderlinge afhankelijkheden groot zijn. Volgens Zents ontstaat weerbaarheid niet tijdens een crisis, maar juist ervoor.

Bedreiging voor de democratie

Bas Dunnebier, chief science & technology officer AIVD, doet er in zijn speech qua weerbaarheid nog een schepje bovenop en waarschuwt dat ai-tools de democratie kunnen bedreigen. Hij neemt op het podium geen blad voor de mond. ‘We moeten ons weren tegen verkeerde krachten die ai-tools misbruiken. En dat moet heel snel gebeuren.’

‘We moeten ons ervan bewust zijn dat we heel erg afhankelijk zijn van andere landen of bedrijven die anti-democratisch zijn’, vervolgt hij. Hij wijst als voorbeeld op Palantir, de Amerikaanse leverancier van spyware waarvan oprichter/eigenaar Peter Thiel in een manifest blijk heeft gegeven van antidemocratische opvattingen. Volgens Dunnebier komt het grote gevaar uit landen waar de wet misbruik van ai niet tegenhoudt en waar geheime diensten op elk moment persoonlijke data kunnen opvragen zonder veel belemmeringen. In Nederland kan dit alleen onder bepaalde omstandigheden en als de wet daarin voorziet.

De AIVD-zegsman benoemt in zijn presentatie ook het gevaar van economische spionage. Sommige landen zijn daar nadrukkelijk op uit. En kennen geen wetgeving die dit tegenhoudt. Hij noemt China niet expliciet als voorbeeld, maar iedereen in het publiek weet welk land hij bedoelt.

Geopolitiek en cyberwarfare

Dit soort geopolitieke risico’s komt vooral op de tweede dag van Cybersec Netherlands aan de orde. Zodra majoor-generaal buiten dienst Pieter Cobelens het mainstage-podium betreedt, is de toon direct scherp. De voormalige directeur van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) stelt dat cyberwarfare en information warfare inmiddels niet meer los van elkaar kunnen worden gezien.

Cobelens vindt dat organisaties moeten stoppen met uitsluitend naar compliance te kijken. Het gaat uiteindelijk om operationele weerbaarheid. De vraag is niet óf een organisatie wordt aangevallen, maar hoe goed zij zich daarop heeft voorbereid.

Oorlog is het resultaat van te weinig afschrikking, zegt de oud-generaal. Afschrikking is pas geloofwaardig als de tegenstander zeker weet dat er wordt gereageerd. En dat het niet bij woorden blijft maar er echt daadkrachtig wordt opgetreden, voegt hij daaraan toe. ‘De beste partijen in cyberverdediging zijn de super powers van morgen. Sinds 2005 woedt de cyberwarfare met statelijke actoren als tegenstander. Dat blijft zo.’