De datacentersector heeft de afgelopen decennia veel bereikt op het gebied van beschikbaarheid. Dankzij redundante stroomvoorzieningen, dubbele netwerkverbindingen en geavanceerde koeling kunnen moderne datacenters zelfs bij ernstige technische storingen blijven functioneren. Classificaties zoals de Tier-standaard van het Uptime Institute en ANSI/TIA-942 hebben daarin een belangrijke rol gespeeld.

Tegelijkertijd is de aandacht steeds meer uitgegaan naar energie-efficiëntie, duurzaamheid en kostenbeheersing. Volgens datacenterspecialist Arjan Westerhoff is het tijd om opnieuw naar een fundamentelere vraag te kijken: hoe goed zijn datacenters beschermd tegen de risico’s van morgen?

In een recent bericht op LinkedIn vraagt Westerhoff zich af of de sector de beschikbaarheid niet onbedoeld naar de achtergrond heeft geschoven: ‘Maar hebben we beschikbaarheid onbedoeld uit het middelpunt van de discussie gehaald?’ Daarbij wijst hij onder meer op bescherming van datacenters waar bedrijfskritische applicaties draaien tegen drones en raketten, ondergrondse of versterkte datacenters en grotere geografische spreiding.

Van theoretisch risico naar reële dreiging

De conflicten in het Midden-Oosten en de oorlog tussen Rusland en Oekraïne laten zien dat digitale infrastructuur onderdeel kan worden van militaire operaties. Begin maart 2026 werden datacenterfaciliteiten van Amazon Web Services (AWS) in de Verenigde Arabische Emiraten getroffen door droneaanvallen. Ook AWS-infrastructuur in Bahrein raakte beschadigd. Begin oktober volgden berichten over droneaanvallen op datacenters van het Russische technologiebedrijf Yandex. Bij een aanval op een faciliteit in Sasovo ontstond brand en raakte apparatuur beschadigd. Inmiddels zouden meerdere Yandex-datacenters getroffen zijn.

De incidenten veroorzaakten verstoringen van clouddiensten en maakten duidelijk hoe kwetsbaar zelfs een wereldwijde hyperscaler kan zijn voor fysieke aanvallen. Dit betekent niet dat ieder Nederlands of Belgisch datacenter voortaan bestand moet zijn tegen een raketinslag. Wel moeten organisaties opnieuw beoordelen welke fysieke dreigingen relevant zijn voor hun dienstverlening en welke maatregelen nodig zijn om de continuïteit te waarborgen.

Bovendien hoeft een aanvaller helemaal niet het datacenter zelf te raken. Een aanval op een elektrisch onderstation kan meerdere datacenters tegelijkertijd treffen. Noodstroomaggregaten kunnen de elektriciteitsvoorziening tijdelijk overnemen, maar blijven afhankelijk van brandstof en bevoorrading. Iets vergelijkbaars geldt voor netwerkverbindingen. Een datacenter kan over meerdere glasvezelaansluitingen beschikken, maar wanneer die uiteindelijk hetzelfde fysieke tracé of knooppunt gebruiken, kan één aanval voldoende zijn om de connectiviteit te verstoren.

Ook geografische redundantie biedt niet automatisch bescherming. Twee datacenters kunnen afhankelijk zijn van dezelfde regionale elektriciteitsinfrastructuur, telecomaanbieder of logistieke keten. Wat op papier onafhankelijke voorzieningen lijken, kan in de praktijk één gedeeld risico vormen.

Een Tier IV-datacenter is geen bunker

De Tier-classificatie van het Uptime Institute is al jarenlang een belangrijke maatstaf voor beschikbaarheid. Bij Tier III staat “concurrent maintainability” centraal: onderhoud, uitval of storing moet mogelijk zijn zonder de IT-dienstverlening te onderbreken. Tier IV gaat verder met “fault tolerance”, waarbij een afzonderlijke storing in de relevante infrastructuur niet tot uitval mag leiden.

Maar een Tier IV-datacenter is daarmee nog geen bunker. De classificatie richt zich primair op de betrouwbaarheid van de technische infrastructuur. Ze biedt geen algemene garantie tegen oorlogshandelingen, sabotage, raketinslagen of grootschalige verstoringen van externe infrastructuur. Ook Ansi/TIA-942, dat onder meer de fysieke datacenterfaciliteiten en telecominfrastructuur behandelt, biedt geen absolute bescherming tegen dergelijke scenario’s.

Westerhoff stelt daarom terecht de vraag: ‘Zijn de standaarden van vandaag toereikend voor de risico’s van morgen?‘ Dat maakt de bestaande classificaties niet minder waardevol. Het betekent echter wel dat aanvullende eisen nodig kunnen zijn om digitale dienstverlening tegen nieuwe dreigingen te beschermen.

Met NIS2 en CER wordt weerbaarheid bestuurlijke verantwoordelijkheid

Die discussie sluit aan bij de Europese NIS2-richtlijn. Datacenters en aanbieders van cloudcomputingdiensten behoren expliciet tot de sector digitale infrastructuur waarop deze regelgeving zich richt. Vooral artikel 21 is relevant. Daarin worden bedrijfscontinuïteit, back-upbeheer, herstel na incidenten en crisismanagement genoemd als onderdelen van de vereiste risicobeheersmaatregelen. Daarbij moeten organisaties rekening houden met relevante risico’s voor hun netwerk- en informatiesystemen, inclusief de fysieke omgeving.

NIS2 schrijft niet voor dat datacenters ondergronds moeten worden gebouwd of bestand moeten zijn tegen droneaanvallen. Wel moeten organisaties relevante fysieke dreigingen meenemen in hun risicoanalyse en passende maatregelen treffen. Bestuurders moeten deze maatregelen goedkeuren en toezicht houden op de uitvoering.

Daarnaast is de Europese Critical Entities Resilience-richtlijn (CER) relevant. Deze richt zich op de bredere weerbaarheid van kritieke entiteiten tegen onder meer natuurrampen, sabotage en terroristische dreigingen. CER noemt datacenterdiensten expliciet, maar voor digitale infrastructuur gelden bijzondere uitzonderingen om overlap met NIS2 te voorkomen. De fysieke beveiliging van netwerk- en informatiesystemen wordt voor deze sector in belangrijke mate via NIS2 geregeld.

Nederland heeft CER omgezet in de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten en België via de wet van 19 december 2025 betreffende de weerbaarheid van kritieke entiteiten. Welke verplichtingen voor een individuele organisatie gelden, hangt onder meer af van de wettelijke criteria en eventuele aanwijzing als kritieke entiteit.

De boodschap is echter duidelijk: continuïteit is niet uitsluitend een technische verantwoordelijkheid, maar hoort ook op de bestuurstafel.

Is digitale soevereiniteit voldoende?

De fysieke weerbaarheid van datacenters raakt ook aan een andere Europese discussie: digitale soevereiniteit. Overheden en bedrijven zoeken naar mogelijkheden om hun afhankelijkheid van Amerikaanse technologiebedrijven te verminderen. Europese cloudproviders kunnen daarin een belangrijke rol spelen. Maar bieden zij automatisch meer zekerheid wanneer een datacenter wordt uitgeschakeld?

Dat is allerminst vanzelfsprekend. De robuustheid van een cloudomgeving wordt niet bepaald door de nationaliteit van de leverancier, maar door de architectuur, geografische spreiding, onafhankelijkheid van infrastructuur en uitwijkmogelijkheden. Een grote Amerikaanse hyperscaler kan daarin over meer mogelijkheden beschikken dan een kleinere Europese aanbieder. Andersom kunnen Europese providers eveneens uitstekend presteren.

Daarmee ontstaat een belangrijk onderscheid tussen digitale soevereiniteit en digitale autonomie. Soevereiniteit gaat over zeggenschap, rechtsbevoegdheid en controle over technologie en gegevens. Autonomie gaat ook over het vermogen om zelfstandig keuzes te maken en daadwerkelijk van infrastructuur of leverancier te veranderen.

Een organisatie kan volledig kiezen voor een Europese cloudprovider, maar toch kwetsbaar blijven wanneer haar applicaties zo sterk afhankelijk zijn van diens technologie dat een overstap vrijwel onmogelijk is. Westerhoff pleit daarom onder meer voor ‘meer spreiding over locaties en rechtsgebieden.’

Standaardisatie wordt kwestie van bedrijfscontinuïteit

De vervolgvraag is dan echter wel: wat heeft een organisatie aan een alternatieve provider als zij haar applicaties en gegevens daar niet snel genoeg naartoe kan verplaatsen? Dan moeten we gaan kijken naar bijvoorbeeld standaardisatie, modulariteit en interoperabiliteit. Dat zijn dan niet langer uitsluitend middelen om softwareontwikkeling eenvoudiger te maken of vendor lock-in te beperken. Ze kunnen ook bijdragen aan de continuïteit van bedrijfskritische processen.

Door applicaties op te bouwen uit gestandaardiseerde componenten, open interfaces en breed ondersteunde technologieën wordt het eenvoudiger om ze op alternatieve infrastructuur te laten functioneren. Containers, Kubernetes, infrastructure-as-code en open databaseformaten kunnen daarbij helpen.

Maar ook een gecontaineriseerde applicatie is niet automatisch “portable”. Deze kan nog steeds afhankelijk zijn van cloudspecifieke databases, identity-diensten of opslagvoorzieningen. Bovendien moeten gegevensreplicatie, beveiliging, netwerkverbindingen en configuraties geregeld zijn. De Europese Data Act probeert deze ontwikkeling te ondersteunen door belemmeringen bij het overstappen tussen cloudaanbieders te verminderen. Zo moeten vanaf 12 januari 2027 in beginsel ook overstapkosten, waaronder bepaalde kosten voor uitgaand dataverkeer, verdwijnen.

Dat bevordert keuzevrijheid, maar garandeert geen onmiddellijke failover. Daarvoor zijn technische voorbereiding en regelmatig geteste herstelprocedures noodzakelijk.

Wat als iedereen tegelijk wil uitwijken?

Zelfs wanneer workloads verplaatsbaar zijn, is continuïteit nog niet gegarandeerd. Want wat gebeurt er wanneer een volledige cloudregio uitvalt en honderden klanten tegelijkertijd naar alternatieve infrastructuur willen uitwijken? Dan kunnen tekorten ontstaan aan rekencapaciteit, opslag, netwerkcapaciteit en vooral gespecialiseerde GPU’s. Ook het overbrengen van grote hoeveelheden gegevens kan meer tijd kosten dan acceptabel is.

Voor bedrijfskritische toepassingen kan het daarom noodzakelijk zijn capaciteit vooraf te reserveren of een tweede omgeving voortdurend beschikbaar te houden. Dat brengt kosten met zich mee, maar voorkomt afhankelijkheid van capaciteit die tijdens een grootschalige calamiteit misschien niet beschikbaar is. De Europese Digital Operational Resilience Act (Dora) stelt aan financiële instellingen die onder deze verordening vallen al de nodige eisen. Bijvoorbeeld ten aanzien van exitstrategieën voor ict-diensten die kritieke of belangrijke functies ondersteunen. Die strategieën moeten onder meer gedocumenteerd en voldoende getest zijn. Zoals we nu in het Midden-Oosten en Rusland hebben gezien, wordt die benadering ook buiten de financiële sector steeds relevanter.

Van beschikbaarheid naar overlevingsvermogen

De discussie die Westerhoff aanzwengelt, gaat uiteindelijk verder dan de bescherming van afzonderlijke datacenters. Het gaat om het vermogen van digitale diensten om te blijven functioneren – ook als essentiële onderdelen van de infrastructuur wegvallen.

Daarbij zijn drie vormen van weerbaarheid van belang: fysieke weerbaarheid van het datacenter en zijn omgeving, weerbaarheid van architectuur, applicaties en gegevens, en operationele weerbaarheid om daadwerkelijk en met de gewenste snelheid naar een andere omgeving over te schakelen.

Die drie versterken elkaar, maar zijn niet onderling uitwisselbaar. Een uitstekend beschermd datacenter helpt weinig wanneer een cruciaal extern netwerkknooppunt uitvalt. Een makkelijk te verplaatsen applicatie heeft slechts beperkt waarde als op de uitwijklocatie geen toegang tot actuele gegevens bestaat. En een alternatieve omgeving biedt onvoldoende zekerheid wanneer de omschakeling nooit is getest.

Voor datacentermanagers betekent dit dat fysieke bescherming, locatiekeuze en afhankelijkheden van externe infrastructuur opnieuw moeten worden beoordeeld. Dat vraagt applicatiearchitecturen, dataopslag en herstelprocedures die grootschalige uitval daadwerkelijk kunnen opvangen.

Niet iedere organisatie zal dezelfde investeringen behoeven te doen. Een datacenter dat vitale infrastructuur ondersteunt, kent andere risico’s dan een faciliteit voor minder kritieke toepassingen. Maar iedere organisatie zou moeten weten wat er gebeurt wanneer het primaire datacenter voor langere tijd verloren gaat.Westerhoff sluit zijn LinkedIn-bericht af met een vraag die opnieuw centraal zou moeten staan: ‘Blijft it draaien als het onverwachte toeslaat?‘

Dat is voor datacentermanagers, cio’s en bestuurders wellicht de belangrijkste vraag. Niet alleen: hoe voorkomen we dat ons datacenter uitvalt? Maar vooral: kunnen onze bedrijfskritische prociessen blijven functioneren wanneer het datacenter, of een essentieel onderdeel van de infrastructuur daaromheen, plotseling niet meer beschikbaar is? Echte digitale weerbaarheid begint dan ook niet bij de zekerheid dat infrastructuur nooit uitvalt, maar bij de mogelijkheid om de dienstverlening voort te zetten wanneer dat toch gebeurt.

Pad Thai, een zogeheten quick-serviceketen die al vestigingen heeft in Westfield Mall of the Netherlands in Leidschendam en Foodhall Scheveningen, positioneert de nieuwe zaak op het Utrechtse treinstation nadrukkelijk als een locatie voor reizigers die snel een verse maaltijd willen meenemen. Daarom is ook het menu aangepast met onder meer sandwiches en salades naast de bestaande Thaise gerechten.

Om het personeel in de spitsuren te ontzien helpt Charlie mee. Dit is een ai-robotwok die volledig is ingesteld op de recepten van Pad Thai. Medewerkers voegen de ingrediënten toe, waarna de robot zelf de juiste hoeveelheden saus en kruiden doseert. Vervolgens bereidt het systeem maximaal zes porties Pad Thai tegelijk. Volgens het bedrijf duurt een batch 3 minuten en 58 seconden. De ai-robotwok is ontworpen door Botinkit, de Chinese fabrikant van digitale-keukenapparatuur, naar de specificaties van Pad Thai.

Automatisering en ai

De inzet van de robot is vooral bedoeld om piekbelasting op te vangen. De chef van de vestiging op Utrecht CS toont zich enthousiast. ‘Charlie is nooit moe en werkt heel precies. Doordat de robot automatisch de verhoudingen van saus en kruiden bepaalt, wordt iedere portie volgens dezelfde receptuur bereid.’ Het apparaat vergt wel enige schoonmaakinspanning, al is dat voor een deel ook geautomatiseerd.  

Volgens mede-oprichtster Li Shuang van Pad Thai moet Charlie niet worden gezien als vervanger van medewerkers. ‘Het kan hier van het ene op het andere moment ontzettend druk worden. Dan helpt hij ons het tempo hoog te houden, zonder dat we anders hoeven te gaan koken.’ Volgens haar laat de vestiging op Utrecht Centraal zien hoe automatisering en ai steeds vaker worden ingezet in de dagelijkse horeca-operatie.

De Belgische it-groep neemt het technisch beheer over van kantoor- en buitenlocaties en van de lokale hubs. Daarnaast levert het bedrijf colocatie- en connectiviteitsdiensten en datacenterhardware. De overeenkomst, aangekondigd door Proximus NXT zelf, biedt ook ruimte voor managed detection & response (mdr), dns en sovereign cloud. Het is niet bekend welke van deze optionele diensten de provincie effectief afneemt.

Het contract loopt initieel vijf jaar. De provincie kan het twee keer met vijf jaar verlengen, waardoor de samenwerking tot vijftien jaar kan duren. De samenwerking ging op 1 oktober van start, en werd kort nadien bekendgemaakt. De aangehaalde contractwaarde van 120 miljoen euro geldt voor de volledige mogelijke looptijd en is dus geen gegarandeerde omzet.

It-fundament

Volgens Ronald van Heek, managing director van Proximus NXT Nederland, krijgt zijn bedrijf de verantwoordelijkheid om mee te bouwen aan het digitale fundament waarmee de provincie haar publieke taken uitvoert. ‘Juist de combinatie van secure networking, cyber security en cloud maakt deze samenwerking zo relevant’, aldus Ronald van Heek.

De deal past in een bredere trend waarbij organisaties, zeker in de publieke sector, kiezen voor geïntegreerde managed services met één partner. Die neemt dan de operationele verantwoordelijkheid voor beheer, beveiliging en beschikbaarheid op zich.

Wie gunt wat: Veel ict-opdrachten worden verstrekt via een aanbestedingstraject. Computable maakt regelmatig melding van de publiek gemaakte gunningen.

Sthix werd in 2006 opgericht en levert vanuit Zweden carrier-neutrale internetuitwisselingsdiensten aan internetproviders, cloudleveranciers, contentnetwerken en ondernemingen. Het bedrijf kwam in 2020 in handen van het in Falkenberg gevestigde infrastructuurbedrijf Glesys.  

Volgens directeur Jan Hoogenboom van NL-ix sluit de overname aan bij de ambitie om een groter Europees platform voor internetuitwisseling en netwerkinterconnectie te bouwen. Bestaande klanten van Sthix krijgen toegang tot het Europese netwerk en aanvullende connectiviteitsdiensten van NL-ix. Andersom kan NL-ix het Zweedse netwerk aanbieden aan zijn eigen klanten.

Meer focus

Voor Glesys past de verkoop in een aangescherpte focus op zijn kernactiviteiten. Het Zweedse bedrijf richt zich op cloudinfrastructuur, datacenters en digitale infrastructuur in Scandinavië. Ceo Glenn Johansson noemt de verkoop een logisch vervolg op de ontwikkeling van Sthix sinds de overname in 2020. Volgens hem biedt aansluiting bij het grotere Europese netwerk van NL-ix nieuwe mogelijkheden voor klanten en partners.

De samenwerking tussen beide bedrijven blijft bestaan. Glesys blijft na de verkoop klant en infrastructuurpartner van NL-ix en blijft daarmee betrokken bij de infrastructuur waarop Sthix draait.

NL-ix is een volledige dochteronderneming van KPN en levert internetuitwisseling en interconnectiediensten in meerdere Europese markten.  

Het hoogste bod op de spullen die zo’n veertig jaar Apple-geschiedenis besloegen, was op een Apple Power Macintosh G3. De desktopcomputer (in originele doos met toebehoren) ging voor ruim tweehonderd euro onder de hamer.

Andere blikvangers waren onder meer een Macintosh Plus uit 1986, een blauwe iMac G3 en een ingelijst Apple-medewerkersshirt uit de Macintosh-periode met de opdruk ‘Production Engineering – Keeps Macintosh Running’.

Alle 144 items zijn gegund. De totale omzet van de veiling ‘Apple Vintage & Legacy’ bedroeg uiteindelijk zo’n negenduizend euro, vertelt een medewerker van Auctivo. Het veilinghuis had op meer gehoopt. Wat mee gespeeld kan hebben is dat de producten alleen op te halen waren op de veilinglocatie in Apeldoorn en niet wereldwijd werden bezorgd. Doorgaans liggen de opbrengsten van Apple-veilingen veel hoger.

Mollie zoekt extern team voor ai-platform financiële agents

Betaalbedrijf Mollie zoekt een extern team om een ai-platform te ontwikkelen waarmee klanten hun eigen ai-agents rechtstreeks kunnen koppelen aan de betaal- en bankomgeving van Mollie. Het bedrijf wil daarvoor een team van oprichters aantrekken of een vroege startup overnemen.

Mollie reserveert maximaal vijftig miljoen euro aan aandelen voor het initiatief. De vergoeding wordt gefaseerd uitgekeerd en gekoppeld aan doelstellingen. Het team krijgt zelfstandigheid en zeggenschap over de techniek, planning en marktintroductie. Daarnaast krijgt het toegang tot Mollies bankvergunningen, infrastructuur en netwerk van 350.000 Europese bedrijven.

Volgens oprichter Adriaan Mol vraagt de opkomst van autonome ai-agents om nieuwe financiële infrastructuur. Door het platform buiten de bestaande organisatie te ontwikkelen, wil Mollie de snelheid van een startup combineren met zijn bestaande technologie, vergunningen en bereik. [Pim van der Beek]

Japan investeert 21 miljard dollar in Amerikaanse chipfabrieken

Japanse bedrijven willen tot 21 miljard dollar investeren in twee chipfabrieken in de Verenigde Staten. Dat meldt NOS.nl. De fabrieken komen in handen van de Amerikaanse overheid en Japanse investeerders. Chipfabrikant GlobalFoundries wordt verantwoordelijk voor het beheer. De investering maakt deel uit van een handelsakkoord waarbij Japan in totaal 550 miljard dollar in de VS toezegt. In ruil daarvoor verlaagde president Trump de importheffingen op Japanse auto’s van 25 naar vijftien procent.

De bouw van de eerste fabriek moet eind 2026 beginnen. De chipproductie staat gepland voor 2029. Eind 2028 valt het besluit over een tweede fabriek. Met de stap willen de VS hun afhankelijkheid van buitenlandse chipproductie verminderen. Japan hoopt op haar beurt de banden met de VS te versterken en Japanse fabrikanten van chipmachines nieuwe afzetmogelijkheden te bieden. Critici vrezen dat Japan hierdoor juist afhankelijker wordt van de VS.

AIVD-technoloog Dunnebier naar ict-dienstverlener Dictu

Bas Dunnebier wordt op detacheringsbasis directeur Strategie, Technologie en Innovatie bij Dictu, de ict-dienstverlener van de Rijksoverheid. Hij werkte tien jaar bij de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD), de laatste jaren als chief science and technology officer. Dunnebier was meerdere keren namens de AIVD spreker op Cybersec Netherlands. Tijdens de editie van 2026 waarschuwde hij voor misbruik van ai: ‘We moeten ons weren tegen verkeerde krachten die ai-tools misbruiken. En dat moet heel snel gebeuren.’

Bij Dictu gaat Dunnebier zich richten op strategie, technologie en innovatie. De organisatie behoort tot de grootste ict-dienstverleners binnen de Rijksoverheid.

Odin Groep bouwt Belgische activiteiten uit met overname AppSys

Odin Groep neemt de Belgische it-dienstverlener AppSys ICT Group over om de positie van dochterbedrijf Previder in België te versterken. AppSys telt ongeveer zeventig medewerkers en levert uiteenlopende it-diensten. De overname past in de groeistrategie van Odin Groep, dat met eerdere acquisities van 2invision en Assyst Europe eveneens zijn Belgische activiteiten uitbreidde.

Previder Belgium gaat opereren vanuit drie vestigingen in Waals-Brabant en Belgisch-Limburg. Met AppSys vergroot de groep zijn lokale aanwezigheid, expertise en klantenbestand. Zo bouwt Odin Groep via overnames aan een sterker Belgisch platform voor it-dienstverlening. AppSys-ceo Kris Nijs wordt managing director van Previder Belgium. Werner Jans krijgt binnen Odin Groep de functie van director transformation. Het huidige management blijft betrokken bij de Belgische activiteiten. De komende periode staat in het teken van de integratie, met behoud van de continuïteit voor klanten als uitgangspunt.

Schrikkelseconde maakt plaats voor schrikkeluur

De schrikkelseconde verdwijnt. De internationale meetautoriteit CGPM (Algemene Conferentie voor Maten en Gewichten) kiest voor een schrikkeluur als alternatief. Daarmee wil de organisatie problemen voorkomen bij computersystemen die de extra seconde gelijktijdig moeten verwerken.

De schrikkelseconde werd in 1972 ingevoerd om atoomklokken in de pas te laten lopen met de draaiing van de aarde. Die draait niet altijd even snel, waardoor de tijd soms moet worden gecorrigeerd. Dat leidde tot storingen: in 2012 gingen onder meer Reddit en LinkedIn tijdelijk offline. Met een schrikkeluur hoeven klokken veel minder vaak te worden bijgesteld. Volgens deskundigen is een correctie mogelijk pas over duizend jaar nodig. De nieuwe regeling gaat officieel in op 20 mei 2027.

Het Chinese leger krijgt bij een mobilisatie direct de macht over alle data, technologie en software van Chinese bedrijven. Volgens europarlementariër Bart Groothuis (VVD) horen Chinese bedrijven daarom niet thuis in onze kritieke infrastructuur.

Volgens de liberale europarlementariër strekt de greep van het Chinese leger zich nu uit tot Europese dochters van Chinese bedrijven. Onder de nieuwe bepalingen vallen ook buitenlandse en binnenlandse bedrijven onder het bereik van de wet.

Dringende noodzaak

Groothuis: ‘De nieuwe wet benadrukt dat bedrijven die onder deze wet vallen geen betrouwbare leveranciers kunnen zijn voor de kritieke infrastructuur van Europa. Het onderstreept ook de dringende noodzaak om de kritieke ict-toeleveringsketens minder risicovol te maken.’  Het Europees Parlement (EP) schaart zich unaniem achter zijn motie die deze wet scherp veroordeelt.

De hele Chinese techsector, waaronder cybersecurity, ai, geavanceerde tech-applicaties en netwerk-veiligheid, gaat onder de herziene wet vallen. Hetzelfde geldt voor aanbieders van infrastructuur en logistiek. De wet is ruim geformuleerd en hanteert vage criteria voor toepassing wat het bereik vergroot. Overigens kent de VS ook dit soort wetgeving met extraterritoriale werking.

Die waarschuwing komt op het moment dat in de Verenigde Staten acht staten rechtszaken zijn gestart tegen OpenAI vanwege vermeende veiligheidsrisico’s van ChatGPT. Volgens KVA laat die internationale aandacht zien dat ook in Nederland sprake is van een groeiend probleem: Ai‑systemen geven onjuiste of misleidende antwoorden, bijvoorbeeld over de juridische status van online casino’s.

Uit het onderzoek van KVA blijkt dat tien geteste ai‑tools, waaronder ChatGPT, Google Gemini en Microsoft Copilot, aanbieders zonder Nederlandse vergunning noemen bij relatief eenvoudige vragen. Bij acht systemen gebeurde dat al na neutrale of licht sturende consumentenvragen. ChatGPT verwees in alle drie de onderzochte vragenreeksen naar niet‑vergunde aanbieders.

Bij Google Gemini, Microsoft Copilot en Mistral Le Chat ging het nog verder: deze systemen presenteerden illegale aanbieders als legaal of eigenaar van een geldige Nederlandse vergunning van de Kansspelautoriteit (KSA), terwijl dat niet zo is.

‘Zorgwekkend’

KVA‑vertegenwoordiger Steven Vrolijk ziet in de Amerikaanse rechtszaken aanleiding om de Nederlandse onderzoeksresultaten extra onder de aandacht te brengen. Hij benadrukt dat ai‑veiligheid niet alleen een Amerikaans thema is. Wanneer een chatbot een illegaal online casino presenteert als een legale aanbieder, krijgen consumenten een volledig verkeerd beeld van de markt. Dat is volgens hem extra zorgwekkend in een streng gereguleerde sector als online-gokken, waar vergunningen, verslavingspreventie en consumentenbescherming centraal staan.

Het KVA roept ai‑ontwikkelaars daarom op om veel zorgvuldiger om te gaan met informatie over vergunningen en aanbieders. Ai‑systemen zouden de juridische status van online-casino’s moeten verifiëren via officiële bronnen, zoals het vergunningenregister van de KSA.

Het Keurmerk Verantwoorde Affiliates is een Nederlands kwaliteitslabel voor websites die reclame maken voor online-kansspelen. Affiliates zijn externe partijen die verkeer, klanten of leads aanleveren aan een bedrijf in ruil voor een vergoeding. In de online-kansspelmarkt gaat het specifiek om websites die spelers doorverwijzen naar online-casino’s. Zij verdienen geld via commissies, bijvoorbeeld per klik, per registratie of per storting.

Offlimits en Firewall hebben gezamenlijk een procedure aangespannen. De Consumentenbond heeft dat afzonderlijk gedaan. De drie partijen hebben de rechtbank nu gevraagd om de zaken gezamenlijk te behandelen.

De Meta‑bril lijkt op een gewone bril maar bevat een verborgen camera, waardoor gebruikers ongemerkt kunnen filmen. Volgens de organisaties ontstaat zo het risico dat mensen altijd en overal worden opgenomen: op het strand, in kleedkamers of tijdens demonstraties. Alle beelden worden gedeeld met Meta, dat ze inzet voor het trainen van ai‑systemen. Meta stelt daar tegenover dat data in principe alleen op de telefoon van de gebruiker wordt opgeslagen, tenzij een gebruiker ai-toepassingen inzet.

Robbert Hoving (Offlimits) stelt dat slachtoffers zich nu al melden: ‘Deze eerste meldingen zijn slechts het topje van de ijsberg. Meta belooft telkens beterschap, maar gaat ondertussen gewoon door, waarbij winstmaximalisering voorop staat.’ Volgens de tegenstanders is het verzamelen van data de belangrijkste opzet en worden met die gegevens ai-systemen getraind.

Eén uitzondering

Eric Smit, voorzitter van stichting Firewall: ‘De Meta-bril schaadt personen die zonder toestemming worden gefilmd. We moeten een grens trekken, voordat een lawine van dit soort dubieuze producten van grote technologiebedrijven de privacy van talloze mensen zal schaden en van onze samenleving een surveillancestaat maakt.’ Volgens hem vormt de bril ‘ontegenzeggelijk’ een gevaar voor onze democratische rechtsstaat. ‘We moeten allemaal vrij kunnen demonstreren, stemmen of op een andere manier onze basale democratische rechten uitoefenen.’

Zijn organisatie maakt één uitzondering. ‘Mocht de rechter dat nodig vinden, dan vragen we een uitzondering voor mensen met een visuele beperking die op medisch advies een camerabril gebruiken die hen via geluid vertelt wat er om hen heen is, zolang die bril zelf geen opnames kan maken.’

In Noorwegen is een tijdelijk verbod op het gebruik van de Meta-bril in openbare gelegenheden, op scholen en in ziekenhuizen. Duitsland heeft een verbod op bepaalde verborgen camera’s in producten, maar geen algemeen verbod op camera’s in consumentenproducten. Het verbod geldt specifiek voor verborgen opnameapparaten die anderen onopgemerkt kunnen filmen of afluisteren.

Hoe verschilt deze ophef van Google Glass?

De discussie rond de Meta‑bril verschilt duidelijk van de ophef rond Google Glass tien jaar geleden. Toen draaide de weerstand vooral om zichtbare camera’s in publieke ruimtes. Mensen waren bang om openlijk gefilmd te worden; cafés verboden de bril en de term Glassholes werd gemeengoed. Google Glass werd gezien als een nieuw, onbegrijpelijk surveillance‑apparaat voor consumenten.

Bij de Meta‑bril ligt de nadruk juist op onzichtbare opname en ai‑functionaliteit. De camera valt nauwelijks op, de bril kan handsfree filmen en beelden kunnen direct worden gebruikt voor ai‑herkenning of livestreaming. Via sociale mediakanalen worden allerlei beelden verspreid van vrouwen die in het geheim zijn gefilmd. Het heeft de bril de bijnaam ‘gluurbril’ bezorgd. Bovendien wordt de Meta‑bril nadrukkelijk gepositioneerd als een mainstream lifestyle‑product, terwijl Google Glass inmiddels alleen nog in industriële omgevingen wordt gebruikt. Daardoor is de maatschappelijke impact van Meta’s product veel groter.

Partijen als Apple en Google ontwikkelen ook camerabrillen. De zaak tegen Meta kan normbepalend zijn (precedentwerking) voor de brillen die deze leveranciers in de toekomst op de markt brengen.

Noord-Europa (Dublin) krijgt met 17 procent de grootste verhoging. Frankrijk Central en South gaan 11 procent omhoog, West-Europa (Amsterdam) en Noorwegen East en West 9 procent, en Zuidoost-Azië (Singapore) 8 procent. Dat meldt de gespecialiseerde blog Cloudy with a Chance of Licensing.

Azure Belgium Central, de Brusselse regio die Microsoft in november 2025 opende, staat niet op die lijst. Een openbare aankondiging ontbreekt, zo merkt Erik Hollander, ceo van licentieadviseur Licenseq, op.

De enige officiële bron zou een Service Health-melding in de Azure-portal zijn, die alleen zichtbaar is met de juiste rechten. ‘Normaliter kiest Microsoft ervoor publiekelijk prijsverhogingen door te voeren, maar de tendens is dat dit steeds minder transparant gebeurt’, aldus Hollander.

Microsoft publiceert bovendien een lijst van uitzonderingen, geen lijst van diensten waarvoor de prijs stijgt. Daarop staan onder meer de vm-series v1, v2 en een deel van v7, en opslagdiensten als Queues, Tables en General Block Blob. ‘Als je vm-serie of opslagdienst niet op de uitsluitingslijst staat, ga er dan van uit dat je meer betaalt’, stelt Hollander. Managed disks zijn niet uitgezonderd.

Impact van duurdere hardware

De evolutie op de hardwaremarkt lijkt alvast mee te spelen bij deze brede prijsverhoging: volgens TrendForce stegen de contractprijzen voor gangbaar dram-geheugen in het eerste kwartaal van dit jaar met ongeveer 93 tot 98 procent ten opzichte van het kwartaal ervoor.

Ook de beschikbaarheid blijkt onder druk te staan: sommige Microsoft-regio’s, zoals Noord- en West-Europa, zouden intussen al vrij gevuld zitten inzake capaciteit.

Microsoft werd om uitleg gevraagd. Een woordvoerder laat weten op dit moment geen bijkomende informatie te hebben. Of het bedrijf de prijsverhoging nog publiek toelicht, blijft dus onduidelijk.